Voor een robotcel is technische documentatie verplicht op grond van de Europese Machinerichtlijn (of vanaf 2027 de Machineverordening). De minimale set bestaat uit een risicobeoordeling, een technisch dossier, een conformiteitsverklaring en gebruiksaanwijzingen. Welke documenten precies vereist zijn, hangt af van het type robot en de configuratie van de cel. Hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over documentatie voor robotcellen, van verplichte stukken tot verantwoordelijkheden.
Welke documenten zijn verplicht bij een robotcel?
Bij een robotcel zijn minimaal vier categorieën documenten verplicht: een risicobeoordeling, een technisch dossier, een CE-conformiteitsverklaring en een gebruiksaanwijzing in de taal van het land waar de cel wordt ingezet. Deze documenten vormen samen het bewijs dat de robotcel veilig is ontworpen en voldoet aan de toepasselijke Europese richtlijnen.
De Machinerichtlijn 2006/42/EG is momenteel de belangrijkste wetgeving voor robotcellen in Europa. Zodra een robotcel als een geheel nieuwe machine op de markt wordt gebracht, moet de integrator of de eindgebruiker als “in de handel brenger” zorgen voor een compleet technisch dossier. Dat dossier bevat onder meer:
- Een beschrijving van de machine en haar beoogde gebruik
- De risicobeoordeling inclusief genomen maatregelen
- Technische tekeningen en schema’s
- Een lijst van toegepaste normen (zoals ISO 10218 voor industriële robots of ISO/TS 15066 voor cobots)
- Test- en validatierapporten
- De gebruiksaanwijzing
Zonder deze documenten mag een robotcel niet in gebruik worden genomen. Bovendien moeten ze gedurende de hele levensduur van de cel bewaard blijven en op verzoek beschikbaar zijn voor inspecterende instanties.
Wat is een risicobeoordeling voor een robotcel?
Een risicobeoordeling voor een robotcel is een systematische analyse van alle gevaren die de cel kan veroorzaken voor mensen en de omgeving. Het doel is om risico’s te identificeren, te beoordelen en te reduceren tot een aanvaardbaar niveau door technische en organisatorische maatregelen. De norm ISO 12100 biedt hiervoor de methodologische basis.
In de praktijk doorloopt een risicobeoordeling voor een robotcel drie stappen. Eerst worden alle gevaren in kaart gebracht: bewegende delen, klemrisico’s, elektrische gevaren, uitstoot van stoffen en mogelijke softwarefouten. Vervolgens wordt per gevaar de kans op een incident en de ernst van de mogelijke schade bepaald. Op basis daarvan worden beschermingsmaatregelen gekozen, zoals veiligheidsafschermingen, noodstopvoorzieningen, lichtschermen of toegangsbeveiliging.
De risicobeoordeling is geen eenmalig document. Elke aanpassing aan de cel, zoals een nieuw gereedschap, een andere taak of een gewijzigd werkbereik, vereist een herziening van de beoordeling. Dit maakt de risicobeoordeling een levend document dat de werkelijke staat van de cel weerspiegelt.
Welke tekeningen horen bij een robotcel?
Bij een robotcel horen minimaal een lay-outtekening, mechanische detailtekeningen, een elektrisch schema en een pneumatisch of hydraulisch schema. Samen geven deze tekeningen een volledig beeld van de constructie, de aansluiting en de werking van de cel, en zijn ze onmisbaar voor installatie, onderhoud en aanpassingen.
De lay-outtekening toont de ruimtelijke inrichting van de cel: de positie van de robot, de veiligheidsomheining, de in- en uitvoerpunten en de looppaden voor operators. Mechanische detailtekeningen beschrijven de maatvoering en toleranties van frames, grijpers en bevestigingen. Het elektrisch schema legt alle verbindingen vast tussen de besturingskast, de robot, sensoren, veiligheidsrelais en het HMI-scherm.
Afhankelijk van de complexiteit van de cel komen daar nog bij:
- Softwarestructuurdiagrammen of flowcharts van de PLC-logica
- Bekabelingslijsten en componentenlijsten (stuklijsten)
- Interfacedocumentatie voor koppelingen met de productielijn of ERP-systemen
- As-builttekeningen na oplevering, die de werkelijke uitvoering vastleggen
Goede tekeningen zijn niet alleen een wettelijke verplichting, ze zijn ook de basis voor efficiënt onderhoud en snelle probleemoplossing tijdens de productie.
Hoe verschilt documentatie voor een cobot van een industriële robot?
Documentatie voor een cobot verschilt van die voor een industriële robot doordat de risicobeoordeling zwaarder weegt en specifieker moet zijn. Een cobot werkt zonder vaste omheining naast mensen, waardoor krachten, snelheden en contactscenario’s nauwkeurig gedocumenteerd moeten worden op basis van ISO/TS 15066 en de bijbehorende biomechanische grenswaarden.
Bij een traditionele industriële robot is de veiligheid grotendeels geborgd door fysieke afscheiding. De documentatie richt zich dan primair op de cel als geheel: omheining, noodstops en toegangsbeveiliging. Bij een cobot vervalt die fysieke barrière, en moet de documentatie aantonen dat de cobot bij onverwacht contact geen letsel veroorzaakt. Dat betekent dat kracht- en snelheidslimieten per toepassingsgeval worden vastgelegd en onderbouwd.
Bovendien vereist de cobot-documentatie een heldere beschrijving van de samenwerkingszone: waar bevindt de mens zich, welke handelingen verricht de cobot op welk moment, en hoe wordt gegarandeerd dat gevaarlijke bewegingen niet plaatsvinden wanneer een persoon in het werkbereik is. Dit maakt de risicoanalyse voor cobots in de praktijk uitgebreider en gedetailleerder dan voor een volledig omheinde robotcel.
Wie is verantwoordelijk voor de documentatie van een robotcel?
De verantwoordelijkheid voor de documentatie van een robotcel ligt bij de partij die de cel als geheel op de markt brengt of in gebruik neemt. Dat is in de meeste gevallen de systeemintegrator of, als de eindgebruiker de cel zelf samenstelt, de eindgebruiker zelf. De robotfabrikant levert documentatie voor de robot als component, maar niet voor de cel als geheel.
In de praktijk ziet de verdeling er als volgt uit. De robotfabrikant levert de CE-markering en documentatie voor de robot zelf. De integrator, die de robot inbouwt in een cel met grijpers, transportbanden, veiligheidsvoorzieningen en besturing, is verantwoordelijk voor de documentatie van de complete installatie. Als een bedrijf een cel intern bouwt of laat bouwen en vervolgens zelf in gebruik neemt zonder dat de integrator de cel als product verkoopt, neemt dat bedrijf de rol van “fabrikant” op zich en draagt het de volledige documentatieplicht.
Wij ondersteunen opdrachtgevers in dit proces. Als onafhankelijk ingenieursbureau kunnen we het volledige technische dossier samenstellen, van risicobeoordeling tot as-builttekeningen, zodat de verantwoordelijke partij aan alle verplichtingen voldoet zonder zelf de technische diepgang te hoeven bezitten.
Wanneer moet de documentatie van een robotcel worden bijgewerkt?
De documentatie van een robotcel moet worden bijgewerkt bij elke significante wijziging aan de cel, bij een verandering in de toepassing of het werkbereik van de robot, en bij aanpassingen aan de besturingssoftware die invloed hebben op de veiligheid of de werking. Ook een wisseling van operator of een nieuwe productvariant kan een herziening vereisen.
Concrete situaties die een documentatie-update verplichten zijn:
- Vervanging of aanpassing van een grijper of eindeffector
- Uitbreiding van het werkbereik of toevoeging van een nieuwe robotpositie
- Wijziging van de PLC-software of het veiligheidsprogramma
- Aanpassing van de veiligheidsomheining of toegangsbeveiliging
- Ingebruikname van de cel voor een ander product of een ander proces
- Verplaatsing van de cel naar een andere locatie
Het bijhouden van documentatie is niet alleen een wettelijke verplichting, het is ook van praktisch belang. Verouderde tekeningen of een achterhaalde risicobeoordeling leiden bij storingen of incidenten tot vertraging en onduidelijkheid over aansprakelijkheid. Een actueel technisch dossier beschermt zowel de operators als de organisatie.
Twijfelt u of uw documentatie nog up-to-date is, of staat u aan het begin van een automatiseringsproject waarbij een complete documentatieset nodig is? Neem contact op met ons team. We denken graag mee over wat uw specifieke situatie vereist.
Frequently Asked Questions
Hoe lang moet ik de technische documentatie van een robotcel bewaren?
Op grond van de Machinerichtlijn 2006/42/EG moet de technische documentatie minimaal tien jaar na de productiedatum of de laatste levering van de machine worden bewaard. Dit geldt voor het volledige technische dossier, inclusief de risicobeoordeling, tekeningen en conformiteitsverklaring. Bewaar de documenten bij voorkeur zowel digitaal als fysiek, en zorg ervoor dat ze altijd opvraagbaar zijn voor inspecterende instanties zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Wat gebeurt er als mijn robotcel niet de juiste documentatie heeft bij een inspectie of incident?
Als bij een inspectie of na een incident blijkt dat de documentatie ontbreekt of verouderd is, kan de verantwoordelijke partij aansprakelijk worden gesteld voor eventuele schade of letsel. Bovendien kan de Arbeidsinspectie een stilleggingsbevel opleggen totdat de situatie is rechtgezet, wat directe productiestilstand betekent. In het ergste geval kan onvolledige documentatie ook leiden tot bestuursrechtelijke boetes of civielrechtelijke aansprakelijkheid richting gedupeerde werknemers.
Kan ik de bestaande documentatie van de robotfabrikant gebruiken als basis voor mijn eigen technisch dossier?
De documentatie van de robotfabrikant, zoals de originele CE-verklaring en de gebruiksaanwijzing van de robot als component, is een waardevol startpunt maar nooit voldoende als volledig technisch dossier voor de robotcel. U bent verplicht aanvullende documentatie op te stellen die de specifieke configuratie, integratie en toepassing van de cel beschrijft. Denk daarbij aan de risicobeoordeling van de volledige cel, as-builttekeningen en de conformiteitsverklaring voor de installatie als geheel.
Verandert de documentatieplicht met de nieuwe Machineverordening die in 2027 van kracht wordt?
De Machineverordening (EU) 2023/1230, die de Machinerichtlijn per 2027 vervangt, introduceert geen volledig nieuw documentatieraamwerk maar verscherpt wel een aantal eisen. Zo worden de vereisten rondom cybersecurity en software-updates voor veiligheidsfuncties explicieter meegenomen in het technisch dossier. Bovendien geldt de verordening rechtstreeks in alle EU-lidstaten zonder nationale omzetting, wat de handhaving uniformer maakt. Het is verstandig om nieuwe robotcelprojecten al nu te ontwerpen met de eisen van de Machineverordening in het achterhoofd.
Welke normen zijn het meest relevant voor de documentatie van mijn robotcel?
De meest relevante normen zijn ISO 12100 (algemene principes voor risicoanalyse en risicoreductie), ISO 10218-1 en -2 (veiligheid van industriële robots en robotsystemen), en ISO/TS 15066 (specifiek voor collaboratieve robots). Aanvullend kunnen IEC 62061 of EN ISO 13849-1 van toepassing zijn voor de functionele veiligheid van de besturing. Welke normen precies van toepassing zijn, hangt af van het type robot, de toepassing en de aanwezige veiligheidscomponenten; raadpleeg bij twijfel een gecertificeerde veiligheidsexpert.
Hoe pak ik de documentatie aan als ik een tweedehands robotcel aanschaf en in gebruik neem?
Bij de aanschaf van een tweedehands robotcel neemt u als nieuwe eigenaar en gebruiker de verantwoordelijkheid voor de naleving van de toepasselijke richtlijnen over. Controleer eerst of de cel beschikt over een geldig en volledig technisch dossier, een actuele risicobeoordeling en een CE-conformiteitsverklaring. Als die ontbreken of verouderd zijn, bent u verplicht deze opnieuw op te stellen voordat de cel in gebruik wordt genomen. Dit geldt zeker als de cel wordt aangepast of verplaatst, want dat wordt in de meeste gevallen beschouwd als het in de handel brengen van een nieuwe machine.
Wat is een veelgemaakte fout bij het opstellen van documentatie voor een robotcel?
Een veelgemaakte fout is dat de documentatie eenmalig wordt opgesteld bij de oplevering van de cel en daarna nooit meer wordt bijgewerkt, ook niet na aanpassingen aan de hardware, software of het productieproces. Hierdoor ontstaat een kloof tussen de werkelijke situatie en wat er op papier staat, wat zowel juridische als veiligheidsrisico’s met zich meebrengt. Een andere veelvoorkomende fout is dat de risicobeoordeling te generiek blijft en niet specifiek genoeg ingaat op de concrete gevaren van de cel in haar specifieke werkomgeving en toepassing.
Related Articles
- Wie verzorgt projectmanagement voor EPLAN-engineering?
- Waarom is het gevaarlijk om een oplossing te kiezen voordat je het probleem begrijpt?
- Wat kost een automatiseringsproject in de industrie?
- Hoe lang duurt het voordat automatisering iets oplevert?
- Wat zijn de eerste stappen bij het automatiseren van een productielijn?


