Hand die elektrische schakelschema's tekent op technisch papier, met een potlood en liniaal, CAD-werkstation op de achtergrond.

Wie kan een elektrisch schema tekenen?

Een elektrisch schema mag worden getekend door iedereen met voldoende technische kennis van elektrotechniek, normen en de specifieke toepassing waarvoor het schema bedoeld is. Er is in Nederland geen wettelijk vereist diploma om een elektrisch schema te mogen tekenen, maar in de praktijk is gedegen kennis van relevante normen zoals NEN-EN 60204 en IEC-standaarden onmisbaar. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over wie een elektrisch schema tekent, welke tools daarvoor worden gebruikt en wanneer uitbesteden de slimste keuze is.

Wat zijn de vereisten om een elektrisch schema te mogen tekenen?

Er bestaat geen wettelijke certificeringsplicht voor het tekenen van een elektrisch schema in Nederland. Toch zijn er in de praktijk duidelijke vereisten: de tekenaar moet kennis hebben van de geldende normen, de functionaliteit van de machine of installatie begrijpen en in staat zijn om schema’s te produceren die veilig, leesbaar en bruikbaar zijn voor installateurs en keuringsinstellingen.

De meest relevante normen voor machines zijn NEN-EN 60204-1 (elektrische uitrusting van machines) en de bijbehorende IEC-normen. Schema’s die niet aan deze normen voldoen, kunnen leiden tot afkeuringen tijdens CE-keuringen of problemen bij de inbedrijfstelling. In de praktijk wordt electrical engineering daarom uitgevoerd door elektrotechnisch opgeleide engineers, vaak op hbo- of academisch niveau, met ervaring in machinebouw of industriële installaties.

Naast normkennis is ook praktijkervaring essentieel. Een schema dat op papier klopt maar niet aansluit op de fysieke realiteit van de machine, levert vertraging op in productie en montage. De combinatie van theoretische kennis en technisch inzicht in de machine is wat een goed elektrisch schema onderscheidt van een schema dat simpelweg een tekening is.

Kan een werktuigbouwkundige ook een elektrisch schema tekenen?

Een werktuigbouwkundige kan in principe bijdragen aan het elektrisch schema, maar het volledig zelfstandig opstellen ervan vereist aanvullende kennis van elektrotechniek en normen. In de machinebouw werken werktuigbouwkundigen en elektro-engineers idealiter nauw samen, omdat de mechanische opbouw directe invloed heeft op de elektrische architectuur van een machine.

In de praktijk zien we dat machinebouwers die mechanisch sterk zijn, de elektrotechnische kant regelmatig onderschatten. Een werktuigbouwkundige begrijpt de machine, maar kent niet altijd de specifieke eisen voor vermogensberekeningen, beveiliging, aarding of de opbouw van een schakelkast. Dat zijn vakgebieden die specifieke elektrotechnische kennis vereisen.

De ideale situatie is dan ook een geïntegreerde aanpak: de werktuigbouwkundige levert het mechanisch ontwerp en de functionele beschrijving, waarna een elektro-engineer het schema tekent met die mechanische context als uitgangspunt. Zo sluit het elektrisch schema altijd aan op de werkelijkheid van de machine, in plaats van dat het achteraf wordt aangepast.

Wat is het verschil tussen een elektrisch schema en een bedradingsschema?

Een elektrisch schema toont de functionele werking van een elektrische installatie: welke componenten er zijn, hoe ze met elkaar verbonden zijn en hoe de besturing werkt. Een bedradingsschema is praktischer van aard en laat zien hoe de daadwerkelijke bekabeling moet worden aangebracht, inclusief klemmenstroken, kabelroutes en aansluitpunten.

Het elektrisch schema is het ontwerp; het bedradingsschema is de uitvoeringshandleiding. Beide documenten zijn noodzakelijk voor een complete elektrische documentatieset. Installateurs gebruiken het bedradingsschema op de werkvloer, terwijl engineers en keuringsinstellingen het elektrisch schema gebruiken om de functionaliteit en veiligheid te beoordelen.

Aanvullend op deze twee documenten horen bij een volledige elektrische documentatieset ook kabellijsten, stuklijsten van componenten en eventueel een lay-out van de schakelkast. Samen vormen deze documenten de basis voor een correcte, veilige en onderhoudbare installatie.

Welke software wordt gebruikt voor het tekenen van elektrische schema’s?

De meest gebruikte software voor het tekenen van professionele elektrische schema’s in de machinebouw is EPLAN Electric P8. Andere veelgebruikte pakketten zijn SEE Electrical, AutoCAD Electrical en Zuken E3. De keuze voor software hangt af van de complexiteit van het project, de eisen van de opdrachtgever en de interne standaarden van het bedrijf.

EPLAN is in de industriële machinebouw de facto standaard geworden, vooral bij complexere projecten. Het pakket biedt geautomatiseerde kabellijsten, componentendatabases en directe koppelingen met ERP-systemen. Dit versnelt het tekenwerk aanzienlijk en vermindert de kans op fouten doordat wijzigingen automatisch doorwerken in alle gekoppelde documenten.

Voor kleinere of eenvoudigere projecten wordt soms gekozen voor lichtere pakketten of zelfs AutoCAD met elektrotechnische bibliotheken. Belangrijk is dat de gekozen software aansluit bij de eisen van de opdrachtgever, zodat bestanden direct bruikbaar zijn zonder tijdrovende conversies. Wij werken bij elektrische engineering standaard met EPLAN, maar zijn ook inzetbaar in andere omgevingen.

Wanneer is het slim om electrical engineering uit te besteden?

Electrical engineering uitbesteden is slim wanneer de interne capaciteit tekortschiet, de doorlooptijd onder druk staat of de benodigde expertise intern niet aanwezig is. In de machinebouw ontstaat de bottleneck vaak op het moment dat de mechanica klaar is, maar het elektrisch schema, het schakelkastontwerp en de kabellijsten nog moeten worden opgesteld.

Concrete situaties waarin uitbesteden de juiste keuze is:

  • De interne elektro-engineer heeft onvoldoende capaciteit om de deadline te halen
  • Het project vereist specifieke normkennis of software-expertise die intern ontbreekt
  • Eerdere externe partijen leverden schema’s die niet aansloten bij de mechanische realiteit
  • Er is behoefte aan een complete documentatieset inclusief kabellijsten en schakelkastontwerp
  • De machine is complex of uniek en vraagt om maatwerk in plaats van standaardoplossingen

Een veelgemaakte fout bij uitbesteden is het inschakelen van een partij die de machine niet begrijpt. Schema’s die puur elektrotechnisch correct zijn maar de mechanische opbouw negeren, leiden tot correctierondes en vertraging. De meerwaarde zit in een partner die beide werelden combineert.

Bij Kruispunt Engineering werken elektro-engineers en werktuigbouwkundigen samen binnen hetzelfde team. Dat betekent dat het elektrisch schema altijd is afgestemd op de mechanische opbouw van de machine, zonder dat er achteraf gecorrigeerd hoeft te worden. Wilt u weten wat wij voor uw project kunnen betekenen? Neem contact met ons op en we kijken samen naar de mogelijkheden.

Frequently Asked Questions

Hoe lang duurt het gemiddeld om een elektrisch schema te laten tekenen?

De doorlooptijd hangt sterk af van de complexiteit van de machine of installatie. Voor een eenvoudige machine kan een elektrisch schema binnen enkele dagen gereed zijn, terwijl een complex systeem met uitgebreide besturing en meerdere schakelkasten al snel twee tot vier weken in beslag neemt. Het is verstandig om de elektro-engineer zo vroeg mogelijk te betrekken in het ontwerpproces, zodat er geen vertraging ontstaat op het moment dat de mechanica gereed is.

Wat zijn de meest voorkomende fouten in elektrische schema's en hoe voorkom ik ze?

Veelvoorkomende fouten zijn onjuiste componentaanduidingen, ontbrekende aardingsverbindingen, inconsistente kabelreferenties en schema’s die niet overeenkomen met de daadwerkelijke bekabeling. Deze fouten ontstaan vaak door tijdsdruk of gebrek aan normkennis. Het gebruik van gespecialiseerde software zoals EPLAN verkleint de kans op fouten aanzienlijk, omdat wijzigingen automatisch doorwerken in alle gekoppelde documenten zoals kabellijsten en stuklijsten.

Moet een elektrisch schema worden goedgekeurd of gecertificeerd voordat een machine in gebruik wordt genomen?

Voor machines die onder de Machinerichtlijn vallen, is een correct elektrisch schema een verplicht onderdeel van het technisch dossier dat nodig is voor CE-markering. Het schema zelf wordt niet apart gecertificeerd, maar een keuringsinstelling beoordeelt het schema als onderdeel van de CE-keuring om te controleren of de machine voldoet aan de geldende normen, waaronder NEN-EN 60204-1. Een onvolledig of incorrect schema kan leiden tot afkeuring en kostbare vertragingen.

Kan ik een bestaand elektrisch schema laten aanpassen of uitbreiden in plaats van een nieuw schema te laten maken?

Ja, het aanpassen of uitbreiden van een bestaand schema is in veel gevallen mogelijk en efficiënter dan een volledig nieuw schema opstellen. Wel is het belangrijk dat het bestaande schema beschikbaar is in een bewerkbaar formaat, bij voorkeur in de software waarmee het origineel is gemaakt. Als het schema verouderd is of niet meer overeenkomt met de huidige situatie van de machine, is het soms verstandiger om een revisie van het volledige schema uit te voeren om fouten en inconsistenties te voorkomen.

Welke informatie moet ik aanleveren aan een electrical engineer om een goed schema te laten maken?

Een goede basis bestaat uit een functionele beschrijving van de machine, een overzicht van de te besturen componenten (zoals motoren, sensoren en actuatoren), de mechanische tekeningen of een 3D-model, en eventuele specifieke eisen van de opdrachtgever of keuringsinstelling. Hoe vollediger de aangeleverde informatie, hoe minder correctierondes er nodig zijn. Het vroegtijdig betrekken van de elektro-engineer bij het mechanisch ontwerp levert bovendien de beste resultaten op.

Wat kost het laten tekenen van een elektrisch schema gemiddeld?

De kosten zijn afhankelijk van de complexiteit van de machine, de benodigde documentatie en het uurtarief van de engineer of het bureau. Een eenvoudig schema voor een compacte machine kan enkele honderden euro’s kosten, terwijl een volledig uitgewerkt documentatiepakket inclusief kabellijsten, stuklijsten en schakelkastontwerp voor een complexe machine al snel enkele duizenden euro’s bedraagt. Uitbesteden is in veel gevallen kostenefficiënter dan het aannemen van een vaste engineer voor projectmatig werk.

Hoe zorg ik ervoor dat een uitbesteed elektrisch schema aansluit op mijn interne werkwijze en standaarden?

Communiceer vooraf duidelijk uw interne standaarden, naamgevingsconventies en softwarevoorkeuren aan de externe partij. Lever indien beschikbaar een bestaand referentieschema aan als richtlijn voor de opmaak en structuur. Een goede externe partner stelt hier actief vragen over en past zijn werkwijze aan op uw eisen, zodat het opgeleverde schema direct bruikbaar is binnen uw organisatie zonder extra bewerkingsstappen.

Related Articles