Elektrische machineschema’s moeten voldoen aan de NEN-EN-IEC 81346 (voor referentieaanduidingen en structuur), de NEN-EN 60204-1 (voor elektrische uitrusting van machines) en de NEN-EN-IEC 61082 (voor de opmaak en inhoud van elektrotechnische documenten). Deze normen gelden voor vrijwel alle machines die op de Europese markt worden gebracht. Welke specifieke eisen daaruit voortvloeien voor uw schema’s, schakelkast en bedradingslijsten, werken we hieronder per vraag uit.
Welke normen zijn van toepassing op elektrische machineschema’s?
Voor elektrische machineschema’s zijn drie normen leidend: NEN-EN-IEC 81346 voor de structuur en naamgeving van componenten, NEN-EN-IEC 61082 voor de opmaak en inhoud van elektrotechnische documenten, en NEN-EN 60204-1 voor de elektrische uitrusting van machines in het algemeen. Samen vormen deze normen het fundament waarop een correct en CE-conform elektrisch schema wordt gebouwd.
Naast deze drie basisnormen kunnen er branche- of toepassingsspecifieke normen van toepassing zijn. Denk aan de NEN-EN-IEC 61439 voor schakelkasten en verdeelinrichtingen, of aan aanvullende eisen vanuit de Machinerichtlijn (2006/42/EG) die via de CE-markering aan de machine worden gesteld. Welke normen precies gelden, hangt af van het type machine, de toepassing en de markt waarvoor de machine bestemd is.
Het is belangrijk te begrijpen dat normen geen vrijblijvende richtlijnen zijn. Wanneer een machine CE-gekeurd wordt, vormt de elektrische documentatie een integraal onderdeel van het technisch dossier. Schema’s die niet aan de geldende normen voldoen, kunnen de CE-keuring blokkeren.
Wat moet er verplicht in een elektrisch machineschema staan?
Een elektrisch machineschema moet minimaal bevatten: een titelblok met projectgegevens en revisiehistorie, een overzichtsschema (stroombaan), componentenlijsten met artikelreferenties, kabellijsten, klemmenplannen en een legenda met gebruikte symbolen. Dit zijn de verplichte elementen op basis van NEN-EN-IEC 61082 en NEN-EN 60204-1.
Concreter uitgewerkt betekent dit dat elk schema de volgende onderdelen bevat:
- Titelblok: projectnaam, klantnaam, revisienummer, datum en naam van de tekenaar
- Stroombaanschema: alle hoofdstroomkringen en stuurstroomkringen, inclusief beveiliging
- Componentenlijst: elk onderdeel met unieke referentieaanduiding conform NEN-EN-IEC 81346
- Klemmenplan: overzicht van alle aansluitklemmen per kast of apparaat
- Kabellijst: kabeltype, lengte, van-naarverbindingen en doorsnede
- Legenda: verklaring van alle gebruikte symbolen en afkortingen
Ontbreekt één van deze elementen, dan is het schema onvolledig en voldoet het niet aan de normatieve eisen. In de praktijk leidt dit tot problemen bij de inbedrijfstelling, de keuring of bij toekomstig onderhoud aan de machine.
Hoe beïnvloeden normen de opbouw van een schakelkastschema?
Normen bepalen direct hoe een schakelkastschema wordt ingedeeld en gelabeld. NEN-EN-IEC 81346 schrijft voor hoe componenten een unieke referentieaanduiding krijgen, zodat elk onderdeel in het schema eenduidig traceerbaar is naar de fysieke schakelkast. NEN-EN-IEC 61439 stelt eisen aan de verificatie van de kast zelf, wat doorwerkt in de manier waarop het schema de stroombelasting en kortsluitvastheid documenteert.
In de praktijk betekent dit dat een schakelkastschema niet alleen de bedradingslogica weergeeft, maar ook een functionele structuur volgt die aansluit op de machine-indeling. Hoofd- en stuurstroomkringen worden gescheiden weergegeven, beveiligingscomponenten krijgen een vaste positie in de documentatiehiërarchie, en elke klem heeft een uniek nummer dat terugkomt in zowel het schema als de fysieke kast.
Een schema dat deze structuur niet volgt, is in de praktijk moeilijk te lezen voor monteurs en onderhoudsmonteurs. Goede normeringen maken schema’s dus niet bureaucratischer, maar juist bruikbaarder op de werkvloer.
Wat is het verschil tussen een elektrisch schema en een bedradingsschema?
Een elektrisch schema (ook wel stroomloopschema of stroombaan) toont de functionele werking van een elektrisch systeem: welke componenten er zijn, hoe ze logisch met elkaar verbonden zijn en hoe de besturing werkt. Een bedradingsschema toont de fysieke aansluitingen: welke draad gaat van welke klem naar welke klem, met kabeltype en draadkleur. Beide zijn nodig, maar ze dienen een ander doel.
Het elektrisch schema is het vertrekpunt voor de engineer en de programmeur. Het bedradingsschema is het werkdocument voor de monteur die de kast daadwerkelijk bouwt. In de praktijk worden beide documenten samen opgesteld en moeten ze volledig consistent zijn. Een afwijking tussen het elektrisch schema en het bedradingsschema leidt direct tot fouten in de kastbouw of inbedrijfstelling.
Binnen professionele elektrische engineering worden beide documenten tegelijk ontwikkeld, zodat ze altijd synchroon lopen met de mechanische realiteit van de machine.
Wat gebeurt er als een machineschema niet aan de normen voldoet?
Als een elektrisch machineschema niet aan de geldende normen voldoet, kan de machine geen CE-markering krijgen, wordt de keuring geblokkeerd en mag de machine in principe niet op de Europese markt worden gebracht of in gebruik worden genomen. Bovendien vergroot niet-normatieve documentatie het risico op fouten tijdens montage, inbedrijfstelling en onderhoud.
De gevolgen zijn concreet en kostbaar:
- Vertraging van de oplevering doordat schema’s opnieuw getekend moeten worden
- Afkeur door de keuringsinstantie of de eindklant
- Aansprakelijkheidsrisico bij incidenten waarbij de documentatie niet op orde is
- Hogere onderhoudskosten doordat monteurs niet kunnen werken met onduidelijke of incomplete schema’s
In de machinebouw is het verleidelijk om schema’s als bijzaak te zien, zeker wanneer de mechanica al klaar is. Maar de elektrische documentatie is juridisch en technisch een volwaardig onderdeel van de machine. Onvolledige of niet-normatieve schema’s zijn geen administratief detail, maar een reëel projectrisico.
Wanneer is het slim om elektrische schema’s uit te besteden?
Het uitbesteden van elektrische schema’s is slim wanneer de interne capaciteit tekortschiet, de doorlooptijd onder druk staat of wanneer de normatieve kennis intern niet aanwezig is. Juist in de machinebouw, waar mechanisch sterke bedrijven de elektrische engineering vaak met beperkte bezetting uitvoeren, zorgt uitbesteding voor snelheid zonder kwaliteitsverlies.
Er zijn drie situaties waarin uitbesteden duidelijk de voorkeur verdient:
- Capaciteitspiek: de machine staat klaar maar de elektrische documentatie loopt achter door drukte intern
- Specialistische kennis: het project vereist specifieke normkennis of software-expertise die intern ontbreekt
- Integrale aanpak: de elektrische engineering moet naadloos aansluiten op de mechanische opbouw van de machine
Wij bij Kruispunt Engineering werken vanuit een multidisciplinair team waarin elektro-engineers en werktuigbouwkundigen nauw samenwerken. Dat betekent dat een uitbesteed elektrisch schema altijd aansluit op de mechanische realiteit van uw machine en niet achteraf gecorrigeerd hoeft te worden. Elektrische schema’s worden opgesteld in EPLAN, inclusief kabellijsten, klemmenplannen en alle overige productiedocumentatie die u nodig heeft.
Wilt u weten wat wij voor uw project kunnen betekenen? Neem contact met ons op en we bespreken graag de mogelijkheden.
Veelgestelde vragen
Welke software wordt het meest gebruikt voor het tekenen van elektrische machineschema's?
EPLAN Electric P8 is de meest gebruikte en breed geaccepteerde software voor professionele elektrische machineschema’s in de machinebouw. Alternatieven zoals AutoCAD Electrical en SEE Electrical worden ook toegepast, maar EPLAN biedt de sterkste integratie met NEN-EN-IEC 81346-referentieaanduidingen, automatische kabellijsten en klemmenplannen. De keuze voor software hangt af van de projectomvang, de eisen van de eindklant en de beschikbare interne kennis.
Hoe vaak moeten elektrische machineschema's worden bijgewerkt na oplevering?
Schema’s moeten worden bijgewerkt bij elke technische wijziging aan de machine, ongeacht hoe klein die wijziging lijkt. Dit geldt voor aanpassingen aan bedrading, vervanging van componenten door een ander type of toevoeging van nieuwe functies. In de praktijk worden ‘as-built’-schema’s opgesteld direct na de inbedrijfstelling, zodat de documentatie de werkelijke toestand van de machine weerspiegelt en bruikbaar blijft voor onderhoud en toekomstige modificaties.
Wat is het verschil tussen NEN-EN 60204-1 en NEN-EN-IEC 61439, en wanneer is welke norm van toepassing?
NEN-EN 60204-1 richt zich op de elektrische uitrusting van machines als geheel: van aansluiting op het net tot en met de aansturing van actuatoren. NEN-EN-IEC 61439 is specifiek van toepassing op schakelkasten en verdeelinrichtingen als zelfstandig product, met eisen rondom kortsluitvastheid, temperatuurstijging en verificatie. In de meeste machineprojecten zijn beide normen van toepassing: 60204-1 op de machine, en 61439 op de bijbehorende schakelkast als die als apart product wordt geleverd of gecertificeerd.
Kan ik bestaande schema's die niet aan de normen voldoen laten corrigeren, of moeten ze volledig opnieuw worden getekend?
Of bestaande schema’s gecorrigeerd of volledig opnieuw getekend moeten worden, hangt af van de ernst van de afwijkingen en de kwaliteit van de bestaande documentatie. Ontbreken alleen formele elementen zoals een correct titelblok of een legenda, dan is correctie vaak efficiënter. Zijn de referentieaanduidingen inconsistent, de structuur niet normatief of de inhoud onvolledig, dan is opnieuw tekenen in de meeste gevallen sneller en betrouwbaarder dan achteraf repareren. Een quickscan door een ervaren elektro-engineer geeft snel duidelijkheid over de beste aanpak.
Wat moet ik aanleveren als ik elektrische schema's wil laten uitbesteden?
Voor een efficiënte start heeft een uitbestedingspartner minimaal de volgende informatie nodig: een mechanische tekening of 3D-model van de machine, een lijst van te besturen componenten (motoren, sensoren, actuatoren), de gewenste besturingslogica of een functionele omschrijving, en eventuele klant- of branchespecifieke normeisen. Hoe vollediger de aanlevering, hoe minder iteraties er nodig zijn. Een goede partner stelt bij de start een checklist op om te zorgen dat alle benodigde informatie aanwezig is voordat het tekenwerk begint.
Maakt het uit welke revisie van een norm van toepassing is bij een CE-keuring?
Ja, dit maakt een wezenlijk verschil. Bij een CE-keuring wordt getoetst aan de normen die van kracht zijn op het moment van het in de handel brengen van de machine. Wanneer een norm wordt herzien en de nieuwe versie in de Europese harmonisatielijst wordt opgenomen, vervalt de vermoeden van conformiteit van de oude versie na een overgangsperiode. Het is daarom belangrijk om bij de start van een project te controleren welke normversie actueel en geharmoniseerd is, en de schema’s daar consequent op af te stemmen.
Hoe zorg ik ervoor dat elektrische schema's bruikbaar blijven voor onderhoudsmonteurs in de toekomst?
Bruikbaarheid op de lange termijn begint bij consistente toepassing van NEN-EN-IEC 81346-referentieaanduidingen, zodat elk component in het schema direct teruggevonden kan worden in de fysieke kast. Voeg daarnaast altijd actuele as-built-schema’s toe aan de machinedocumentatie na elke wijziging, en zorg dat kabellijsten en klemmenplannen meegroeien met de machine. Overweeg ook om schema’s digitaal beschikbaar te stellen via een documentbeheersysteem, zodat onderhoudsmonteurs altijd de meest recente versie raadplegen en nooit werken met verouderde documentatie.
